|
HomeBoekOver mijActueelLezingenReagerenBestellenContactLinks |
De rijkdom van het ritueel – naar een levende liturgie Rituelen worden vaak gezien als onnodige franje die alleen maar van de inhoud afleiden. Maar niets is minder waar. In mijn boek “De rijkdom van het ritueel” laat ik zien dat rituelen juist een dimensie toevoegen die een op het Woord gerichte liturgie niet kan ontsluiten. Rituelen zeggen meer dan je kunt zeggen, en het is letterlijk zonde om dat wat zij ons kunnen openbaren te laten liggen. Herontdekking van het ritueel Ik pleit voor een herontdekking van het ritueel. Rituelen geven ons namelijk toegang tot ons symbolisch bewustzijn. Daarbij gaat het om een bewustzijnslaag die dieper ligt dan ons rationeel bewustzijn, de laag van onze dromen, van het onbewuste en van onze intuïtie. Het symbolisch bewustzijn komt in actie wanneer we bijvoorbeeld in de liturgie opeens geraakt worden, of als we in de Matteüspassie de tranen voelen komen, maar ook wanneer we verliefd worden, wanneer ons kind geboren wordt, of wanneer we bij grote keerpunten in het leven vol bewondering beseffen dat we boven onszelf uitgetild worden.
Rituelen activeren ons zintuig voor het religieuze Deze bewustzijnslaag is oeroud. Net zoals vogels altijd al instinctief weten hoe zij een nest moeten bouwen, worden ons de beelden en voorstellingen in ons symbolisch bewustzijn vanaf onze reptielenvoorouders tot op de dag van vandaag overgeërfd. Voor de psychoanalyticus Carl Gustav Jung hebben deze archetypische beelden hun wortels uiteindelijk in God zelf. Toen hij in een interview gevraagd werd of hij in God geloofde, zei hij: nee, ik hoef niet te geloven, ik weet. Het symbolisch bewustzijn is dan ook ons zintuig voor wat God aan ons wil openbaren. Rituelen zijn bronnen van openbaring Maar anders dan ons gewone dagbewustzijn is het symbolisch bewustzijn niet door ons rationeel denken op te roepen, we kunnen het alleen waarnemen als het door symbolen en rituelen zichtbaar gemaakt wordt. Rituelen werken daarbij als projectieschermen, zolang de lichtstraal van een projector niet op een projectiescherm valt, is er niets te zien, maar zodra de lichtstraal op het scherm treft worden de beelden wel zichtbaar. Zo wordt bijvoorbeeld een kaars tot “projectiescherm” waarop we beelden kunnen zien van geborgenheid, warmte, leven in het licht, enzovoort.
De rijkdom van het ritueel in de liturgie In mijn boek breek ik dus een lans voor de rituelen, want zij activeren ons zintuig voor het heilige en zijn op die manier bronnen van openbaring. In het grote praktijkgedeelte pas ik dit toe op alle denkbare liturgische momenten in een protestantse gemeente. Daarbij geef ik aan hoe je deze momenten tot rituelen kunt maken opdat ons zintuig voor het religieuze de hele rijkdom van wat God aan ons wil laten zien kan ervaren. Ekkehard Muth
|
 |